Điền dã tìm hiểu địa danh Hoa Lâm – Thái Đường ở làng Thái Bình- xã Mai Lâm - Đông Anh – Hà Nội

         Địa danh Hoa Lâm và tên gọi Thái Đường – nhà thờ Thủy Tổ được ghi trong Dương tộc kỷ sử liên quan đến vụ Trần Thủ Độ thực hiên âm mưu thảm sát các  tôn thất Họ Lý, Họ Dương vào thế kỷ 13. Để tìm hiểu thêm về vấn đề này Ban nghiên cứu lịch sử Họ Dương Việt Nam đã tổ chức chuyến điền dã về thôn Thái Bình vào ngày 24/11/2017. Đoàn điền dã gồm: Ông Dương Văn Đảm - PCT HĐHD VN Trưởng đoàn và các thành viên: ông Dương Đức Quảng, Dương Xuân Trường và ông Dương Văn Gia Chủ tịch Hội đồng Họ Dương huyện Đông Anh, Hà Nội.

         Về phía địa phương, tiếp và làm việc với đoàn có các ông: Đỗ Hồng Đính - Trưởng thôn; Trịnh Xuân Chi - Ban quản lý di tích; Đỗ Hồng Đức - Ban nghiên cứu lịch sử làng, ông Nguyễn Văn Khoa - thủ từ đình làng.

         Điền dã gồm các nội dung: Tọa đàm và thăm thực địa di tích. Sau đây là những thông tin thu được từ buổi điền dã qua tọa đàm và thăm các điểm di tích ở làng Thái Bình.

         1. Thăm nhà thờ Họ Trịnh, có bia đá dựng năm 1686, ghi: Bia Tiến sĩ Họ Trịnh xã Hoa Lâm, huyện Đông Ngàn (phủ Từ Sơn, Kinh Bắc).

         2. Đình làng Thái Bình (xưa làng có các tên: Hoa Lâm, Danh Lâm, Thái Đường), ngày trước ở Hoa Lâm viên ngoại đê, sau chuyển về trong làng, thờ thành hoàng là Lý Chiêu Hoàng, phối thờ Trần Cảnh và Trần Thủ Độ. Gian giữa có đôi câu đối chữ Hán:

Lý Triều Quốc Mẫu cố hương tại

Trần đại Chiêu Hoàng bảo hộ thiên

         Nghĩa là:

Hoa Lâm là quê hương của Lý triều Thánh mẫu

Bản thôn được Đức Chiêu Hoàng bảo hộ nghìn năm

         Bên phải sân đình (đi từ ngoài vào) có 2 bia cổ:

        - Lý gia linh thạch nghĩa là hòn đá thiêng của Họ Lý lập năm 1793, ghi về sử tích ra đời của vua Lý Công Uẩn.

        - Hoa Lâm tam bảo thị nghĩa là Bia ký chợ Tam Bảo ở Hoa Lâm lập năm 1656, ghi: Hoa Lâm có lăng miếu Thân Phụ và Thân Mẫu của Lý Công Uẩn.

         Bên trái đình có Miếu oan hồn (trước ở Hoa Lâm Viên sau chuyển về trong làng), thờ vong hồn 79 Tôn thất Nhà Lý cùng hàng trăm người khác bị chôn sống trong vụ án “Trời sầu đất thảm năm 1232. Bài vị thờ ghi Phục vị Lý Triều tôn nghi chư linh”, nghĩa là thờ cúng vong linh tôn thất triều Lý.

        - Thái Đường – Nhà thờ Thủy tổ Họ Lý, hiện là khu đất trống rộng, lưu truyền xưa có Nhà thờ Thủy tổ Vua Lý nhưng đã bị tàn phá. Hiện ở bên trái phía trước khu đất có ngôi nhà 3 gian gọi là Nhà văn hóa có bàn thờ bày bài vị đề: Lý Triều Thánh Mẫu Minh Đức Hoàng Thái Hậu nghĩa là thờ Thánh Mẫu Nhà Lý hiệu là Minh Đức.  Đây là nơi Trần Thủ Độ giả vờ tổ chức Lễ khánh thành Thái đường nhằm thu hút con cháu Họ Lý, Họ Dương đến làm lễ rồi tiêu diệt (năm 1232).

         - Hoa Lâm Viên – Bãi sập – Hầm nhốt người

         Hoa Lâm Viên (vườn Thượng Uyển của Nhà Lý ở Hoa Lâm) là một vùng đất rộng trải dài từ Hoa Lâm (tức làng Thái Bình) đến Lệ Mật (Hoa Lâm Hạ), Đông Trù (Bếp Nhà Lý ở phía Đông)...

         Trên khu đất thuộc làng Hoa Lâm gần với Thái Đường lưu truyền có Hầm nhốt người bị đánh sập để chôn sống những người đã bị lùa vào hầm. Khu đất này hiện ở gần mép nước đoạn đầu chi lưu của sông Hồng Hà, tức đoạn thượng nguồn của sông Thiên Đức chảy về Từ Sơn, Tiên Du, Siêu Loại (huyện Thuận Thành), mang tên là Bãi Sập lưu truyền từ xưa đến ngày nay.

         Kết quả buổi điền dã rút ra vắn tắt như sau:

-  Hoa Lâm (nay là làng Thái Bình, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội) là quê hương của Lý triều Thánh Mẫu Minh Đức Hoàng Thái hậu Phạm thị tức mẹ vua Lý Công Uẩn.

- Địa danh Hoa Lâm và nhà Thái Đường hiện còn dấu tích tại làng Thái Bình, có thể nói đúng là các vị trí đã nêu trong bộ Dương Tộc Kỷ Sử.

- Xung quanh Hoa Lâm còn nhiều di tích liên quan đến Họ Lý, Họ Dương, chẳng hạn: Làng Vân Điềm (xã Vân Hà, huyện Đông Anh) có nhà thờ Họ Nguyễn nguồn gốc Họ Lý; thôn Đông Trù; Chùa Diên Phúc; Ao Vua, Vườn Hồng, Gò Giới, Cung Thị... cần tiếp tục tìm hiểu.

Một số hình ảnh điền dã:

Bia tiến sỹ tại nhà thờ Họ Trịnh có ghi xã Hoa Lâm, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc

Ban thờ tại Đình làng Thái Bình thờ Lý Chiêu Hoàng, phối thờ Trần Thủ Độ và Trần Cảnh

Thác bản bia "Lý gia linh thạch" tại khuôn viên Đình làng Thái Bình 

Bia "Hoa Lâm Tam Bảo Thị" mặt 1 và mặt 2, tại khuôn viên Đình làng Thái Bình 

Miếu Oan hồn trong khuôn viên Đình làng Thái Bình

Bài vị thờ trong miếu Oan hồn ghi: Thờ vong linh các tôn thất nhà Lý

Khu đất ngày xưa có Thái đường - nhà thờ Thủy tổ họ Lý. Ngôi nhà nhỏ bên trái là Nhà văn hóa, có bài vị thờ mẹ Lý Công Uẩn

Bàn thờ có bài vị ghi: Thờ Lý Triều Thánh Mẫu, hiệu Minh Đức

Biển đề cho biết: Tại đây, ngày xưa có hầm chôn người bị đánh sập, nay gọi là Bãi Sập

Đoàn điền dã chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu địa phương

Dương Ban

Bài viết liên quan