Điền dã tìm hiểu về Họ Dương làng Thọ Mai, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình

          Làng Thọ Mai được thành lập cách ngày nay chừng 300 năm. Theo lưu truyền trong dòng họ: Cụ Tổ đến đây khai hoang, lập ấp thuộc dòng dõi Tiến Sĩ Thượng Thư bộ Lại thời Lê - Trịnh, Nguyễn Công Hãng, người Phù Chẩn - Từ Sơn - Bắc Ninh, rồi đổi từ họ Nguyễn sang họ Dương theo Tiên Tổ. Việc đổi từ Dương sang Nguyễn rồi lại từ Nguyễn về Dương có thể liên quan đến uẩn khúc thời thế diễn ra tác động đến Dòng họ. Để góp phần tìm hiểu vấn đề này, Ban nghiên cứu Lịch sử Hội đồng Họ Dương Việt Nam tổ chức chuyến điền dã đến làng Thọ Mai vào ngày 10/9/2017 do ông Dương Văn Đảm – Phó Chủ tịch Hội đồng Họ Dương Việt Nam làm trưởng đoàn, phối hợp với Hội đồng Họ Dương tỉnh Thái Bình do ông Dương Văn Vang Chủ tịch đại diện, cùng các thành viên.

                   Điền dã bao gồm:

          Tiếp xúc trao đổi với đại diện Họ Dương (Chuyển từ Họ Nguyễn sang), thăm và tìm hiểu Lịch sử Nhà thờ Họ.

    Đoàn điền dã trao đổi ý kiến với Cụ Trưởng họ 

          Qua hỏi chuyện ông Dương Xuân Kỳ 85 tuổi, Trưởng họ, Thủ hương Nhà thờ, được biết Họ Dương làng Thọ Mai hiện nay có hơn 100 hộ với gần 500 nhân khẩu đang sinh sống ở làng, có nhiều người đang sinh sống, làm việc ở Hà Nội, Hải Phòng, Mỹ… đều thành đạt.

          Nhà Thờ Họ có từ xa xưa, bị hư hỏng nhiều theo thời gian và do chiến tranh tàn phá, được tu sửa nhiều lần, lần gần đây nhất hoàn thành vào năm 2015.

Đoàn điền dã thắp hương ở Nhà Thờ Họ Dương

          Nhà thờ hiện nay được xây dựng trên khuôn viên Nhà thờ cổ, làm hoàn toàn bằng gỗ hương, gồm 3 gian, 2 dĩ theo kiểu kiến trúc Từ Đường lớn truyền thống: Nhà đủ cột, cửa bức bàn, tường bao quanh bưng ván gỗ hương dày, có những mảng chạm khắc công phu với nhiều tích cổ mang ý nghĩa sâu xa, mái lợp ngói đỏ…

        Ba gian thờ cúng đẹp đẽ, uy nghi. Đặc biệt gian giữa thờ Tổ có Bài vị và đôi câu đối với nội dung chuyển từ Bài vị và câu đối cổ sang. Bài vị Tổ khắc ghi chữ Hán:

                               

                       “ Dương Công Đế Trần Tự Quang Trấn Thần Vũ Lục Sự Công ”

  Nghĩa là:       Ông Tổ Họ Dương tên Tự Quang Trấn, giỏi võ, quan lục Sự .           

          Chưa rõ ông Quang Trấn là người đến đây khai hoang, lập ấp 300 năm trước hay là ông Thủy Tổ Họ Dương ở Bắc Ninh được con cháu xa quê lập Bài vị thờ vọng ?.

          Đôi câu đối trước chiếu lễ:

           Chữ Hán:

                             

                               

PHIÊN ÂM

Thập Dư Thế Cửu Chân Chính Thế

Nhị Bách Niên Dương Nguyễn Bản Chi.

 NGHĨA LÀ:

Hơn chục đời người Cửu Chân nắm quyền cai trị

Cách hai trăm năm Họ Nguyễn vốn gốc Họ Dương.

          Đọc đôi câu đối này khiến người ta liên tưởng đến: 13 đời Vua triều Nguyễn là người gốc Gia Miêu Thanh Hóa (Cửu Chân) và phải chăng 200 năm tính từ mở đầu chúa Nguyễn (1600) đến Vua đầu Gia Long (1802) được ngụ vào vế 2 của đôi câu đối ? Điều này cần tiếp tục tìm hiểu.

          Về Tiến Sĩ Thượng Thư Bộ Lại Nguyễn Công Hãng, sách “Các nhà khoa bảng Việt Nam” của Ngô Đức Thọ, trang 552 cho biết: Nguyễn Công Hãng người xã Phù Chẩn huyện Đông Ngàn, nay là thôn Phù Chẩn, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, 21 tuổi đỗ Đệ Tam Giáp Tiến Sĩ xuất thân khoa Canh Thìn, niên hiệu Chính Hòa 21 (1700), hàm Thiếu Bảo, Thượng Thư bộ Lại. Giúp chúa Trịnh Cương và Trịnh Giang. Sau bị Trịnh Giang giáng chức điều đi làm Thừa Chính Sứ Tuyên Quang, rồi bức tử ông vào tháng 12/1732 khi ông mới 53 tuổi. Nguyễn Công Hãng tên tự là Đại Thanh, hiệu Tĩnh Trai.

          Như vậy ông Trưởng họ, Họ Dương Thọ Mai - Dương Xuân Kỳ đã nhớ đúng một số chi tiết về Cụ Tổ Họ mình ở Bắc Ninh. Ông Kỳ còn cho biết thêm trước đây đến ngày giỗ Tổ, con cháu Thọ Mai vẫn về Phù Chẩn – Bắc Ninh hành lễ.

          Từ những điều trình bày ở trên chúng ta có thể liên tưởng rằng: Sau khi Nguyễn Công Hãng bị bức tử, con cháu của Cụ đề phòng liên lụy, tai ương đến với họ hàng nên đã tìm nơi an toàn trú ẩn và đổi từ Họ Nguyễn sang Họ Dương là Họ gốc, cũng là để đề phòng truy đuổi của triều đình vua Lê – Chúa Trịnh.

          Vấn đề mấy lần đổi họ của Họ Dương Thọ Mai cần được tiếp tục nghiên cứu làm rõ, đặc biệt cuốn gia phả cổ đang được Dòng Họ khẩn trương khôi phục, hy vọng sẽ mang lại những thông tin cần thiết.

Một số hình ảnh Nhà thờ: 

 Cổng Nhà thờ

Tiền sảnh ( ảnh chiếu rồng và cuốn thư bút bằng đá )

  Gian giữa  Bàn Thờ có đôi câu đối cổ và Bài Vị Tổ

 Bài Vị Cụ Tổ Họ Dương "Tự Quang Trấn"

 Chuông treo ở gian dĩ phải Nhà Thờ

Tranh " Vinh Quy Bái Tổ " khắc trên ván gỗ hương đầu hồi trái Nhà Thờ

Đoàn chụp ảnh lưu niệm với Cụ Trưởng họ Dương làng Thọ Mai ( Dương Xuân Kỳ và Cụ Bà)

Dương Duy Anh

                                                                             

Bài viết liên quan