Nghệ Nhân Dương Văn Mười: Người “Thổi Hồn” vào nghệ thuật Bonsai

Nằm bên dòng sông Hồng chở nặng phù sa, vùng đất xã Hồng Vân, huyện  Thường Tín ( cũ), thành phố Hà Nội từ lâu đã nổi tiếng với các làng nghề truyền thống. Thế nhưng, vài năm trở lại đây, giới sinh vật cảnh cả nước đổ về xã Hồng Vân  nay là xã Thường Tín  không chỉ để ngắm hoa, thưởng ngoạn, mà còn để chiêm ngưỡng những “siêu phẩm” bonsai triệu đô. Người đứng sau những tác phẩm độc bản ấy là một nghệ nhân tuổi đời còn khá trẻ nhưng đã sở hữu tư duy nghệ thuật sắc bén và bàn tay tài hoa: Nghệ nhân Dương Văn Mười – một người con ưu tú của Họ Dương đã thổi hồn vào những kiệt tác nghệ thuật Bonsai làm nên tên tuổi của Anh.

 Bước ngoặt từ đất danh hương đến đam mê nghệ thuật xanh

Xã Hồng Vân, huyện Thường Tín(cũ), Thành phố Hà Nội được thiên nhiên ưu ái ban tặng dải đất phù sa màu mỡ. Từ đầu thế kỷ XXI, nơi đây đã chuyển mình mạnh mẽ từ thuần nông sang mô hình trồng hoa, cây cảnh sinh thái. Năm 2008, các làng nghề tại đây chính thức được công nhận là “Làng nghề sinh vật cảnh” cấp Thành phố. Sinh ra và lớn lên trong vùng đất đậm đặc hương sắc cỏ cây ấy, anh Dương Văn Mười đã sớm nuôi dưỡng một tình yêu đặc biệt với những gốc cây thuộc nhiều loại cây khác nhau.

Khác với nhiều người làm nghề theo lối mòn kinh nghiệm, nghệ nhân Dương Văn Mười tiếp cận cây cảnh bằng tư duy của một nghệ sĩ tạo hình. Đối với anh, mỗi gốc cây không thuần túy là một thực thể sinh học, mà là một thực thể sống mang tâm hồn, có câu chuyện và tư tưởng riêng. Anh bắt đầu hành trình tầm sư học đạo, nghiên cứu kỹ lưỡng các lối chơi cây cổ của người xưa, đồng thời không ngừng cập nhật xu hướng thiết kế bonsai hiện đại của thế giới như Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc…

Sự kiên trì ấy đã nhanh chóng tạo nên quả ngọt. Trong giới sinh vật cảnh miền Bắc, cái tên Dương Văn Mười (thường gọi thân thương là anh Mười Thường Tín) đã trở thành một bảo chứng cho những tác phẩm bonsai tinh tế, có chiều sâu và giá trị nghệ thuật vượt trội.

Nghệ nhân Dương Văn Mười chăm sóc vườn cây của mình

Vườn báu vật “triệu đô” và triết lý nghệ thuật độc bản

Nếu ai có dịp ghé thăm không gian vườn cây cảnh của nghệ nhân Dương Văn Mười tại Thường Tín, cũng đều phải ngỡ ngàng trước quy mô và độ “chất” của các tác phẩm tại đây. Khu vườn hiện đang là nơi lưu giữ và tạo tác gần 100 tác phẩm cây cảnh quý hiếm. Điều đáng nói, anh Mười không chạy theo số lượng mà tập trung hoàn toàn vào chất lượng và tính độc bản.

Trong số đó, dòng cây sanh cổ chiếm vị trí chủ đạo. Giới chơi cây chuyên nghiệp truyền tai nhau về những siêu cây tại vườn anh Mười từng được định giá hàng chục tỷ đồng nhưng chủ nhân vẫn lắc đầu chưa bán. Đáng chú ý nhất phải kể đến một tác phẩm sanh nghệ thuật được anh kiên trì tạo tác trong nhiều năm trời từ một phần ngọn cây tưởng chừng như đã bỏ đi. Qua bàn tay biến hóa, đục đẽo, uốn nắn bấy nhiêu năm, “khúc củi khô” ngày nào giờ đã hóa thân thành một tuyệt tác sinh vật cảnh, được giới sành cây định giá lên tới 28 tỷ đồng.

Triết lý tạo tác của nghệ nhân Dương Văn Mười gói gọn theo phong cách: “Tự nhiên” và “Hồn cốt”.

“Người nghệ nhân giỏi không phải là người ép cái cây phải mọc theo ý chí khiên cưỡng của mình, mà là người biết nhìn ra tư chất tiềm ẩn của cây, từ đó mượn sức người để tôn vinh cái đẹp của tạo hóa”, anh Mười chia sẻ về kinh nghiệm làm cây.

Nhìn vào các tác phẩm của anh, người ta thấy rõ sự hài hòa giữa bốn yếu tố cốt lõi của nghệ thuật cây cảnh truyền thống: Cổ – Kỳ – Mỹ – Văn. Cây phải có nét già nua của thời gian (Cổ), dáng thế độc đáo lạ mắt (Kỳ), tỷ lệ bông tán, bệ rễ cân đối, mượt mà (Mỹ) và đặc biệt phải chứa đựng ý niệm nhân văn, triết lý sống sâu sắc (Văn).

Tác phẩm Thành đồng tổ quốc

Tác phẩm Mộc tam vương

Tác phẩm Lão mai bồng quý tử

Người con thiết tha với dòng tộc và trách nhiệm cộng đồng

Bên cạnh vai trò là một người nghệ sĩ tạo hình cây cảnh tài ba, nghệ nhân Dương Văn Mười còn là một người con luôn mang trong mình niềm tự hào sâu sắc về cội nguồn và dòng máu Họ Dương. Đối với anh, sự thành công cá nhân chỉ thực sự trọn vẹn khi nó gắn liền với sự phát triển và kết nối của cộng đồng, dòng tộc.

Trong nhiều năm qua, anh Mười luôn là nhân tố tích cực, năng nổ tham gia vào các hoạt động của Hội đồng Họ Dương Thường Tín – Phú Xuyên  và Câu lạc bộ Doanh nghiệp – Doanh nhân Họ Dương Hà Nội. Không chỉ đóng góp về mặt tài lực cho các quỹ khuyến học, khuyến tài hay phong trào mừng thọ của dòng họ, anh còn biến chính không gian vườn cây sinh thái của mình thành điểm hẹn văn hóa kết nối tình Dòng tộc. Những buổi gặp gỡ, giao lưu của Câu lạc bộ Phụ nữ Họ Dương Hà Nội hay các thế hệ Thanh niên Họ Dương Thủ đô tại khu vườn Thường Tín luôn tràn ngập tiếng cười và tinh thần đoàn kết, tình anh, em trong một nhà.

Là một gương mặt tiêu biểu trong danh sách những người Họ Dương làm kinh tế giỏi, nghệ nhân Dương Văn Mười luôn trăn trở làm sao để hỗ trợ các thế hệ trẻ trong dòng họ cùng lập thân, lập nghiệp. Anh sẵn sàng mở cửa đón nhận, hướng dẫn và truyền nghề miễn phí cho những Thanh niên Họ Dương có niềm đam mê với nghệ thuật cây cảnh sinh vật cảnh, giúp họ có cái nghề vững vàng để tự chủ kinh tế và làm giàu cho quê hương.

Anh không ngần ngại chia sẻ những “bí kíp” xương máu từ cách cắt giật tay cành, kỹ thuật làm bộ rễ, cho đến tư duy định hình bố cục tổng thể cho một phôi cây thô. Đối với anh, nghệ thuật là sự sẻ chia. Việc giấu nghề chỉ làm cho phong trào đi xuống, ngược lại, khi cùng nhau thảo luận, phản biện, tư duy thẩm mỹ của cả cộng đồng mới được nâng cao.

Sự xuất hiện của những nghệ nhân trẻ tài năng và tâm huyết như Dương Văn Mười đã góp phần thay đổi định kiến của xã hội về nghề chơi cây cảnh. Đây không còn là thú vui tiêu khiển thuần túy mang tính “an nhàn tuổi già”, mà thực sự là một ngành kinh tế sinh thái có giá trị gia tăng cao, một bộ môn nghệ thuật đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy kiến trúc, hội họa và kiến thức sinh học sâu sắc.

Khát vọng vươn tầm quốc tế cho thương hiệu sinh vật cảnh Việt

Trải qua nhiều năm tháng thăng trầm cùng sự biến động của thị trường cây cảnh, nghệ nhân Dương Văn Mười vẫn giữ vững một phong thái ung dung, tự tại của một người làm nghệ thuật chân chính. Anh tâm niệm rằng, giá trị thực sự của một tác phẩm bonsai không nằm ở những con số sốt giá ảo trên thị trường, mà nằm ở giá trị văn hóa và sự công nhận bền vững của thời gian.

Tầm nhìn của người nghệ nhân trẻ Thường Tín giờ đây không chỉ dừng lại ở việc sở hữu một khu vườn đẹp, mà là khát vọng đưa cây cảnh nghệ thuật Việt Nam ra biển lớn. Anh mong muốn thông qua các tác phẩm mang đậm bản sắc văn hóa làng quê Việt – như dáng làng, tích cổ, hình bóng cổng làng rêu phong—để giới thiệu với bạn bè quốc tế về tâm hồn và cốt cách của con người Việt Nam: kiên cường, dẻo dai nhưng cũng đầy mềm mại, uyển chuyển, mang những giá trị văn hóa riêng có.

Sự đóng góp của nghệ nhân Dương Văn Mười không chỉ đóng một nét vẽ rực rỡ vào bức tranh chung của làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân, Thường Tín, mà còn là niềm tự hào to lớn của Dòng tộc Họ Dương.

Giữa nhịp sống đô thị hóa hối hả, những khoảng xanh nghệ thuật đầy triết lý như khu vườn của anh Mười chính là nơi gìn giữ tinh hoa, tiếp nối mạch nguồn văn hóa ngàn năm văn hiến. Những khoảng xanh nghệ thuật đầy triết lý như khu vườn của anh Mười chính là nơi gìn giữ tinh hoa, “đánh thức màu xanh của đất Thủ đô” và tiếp nối mạch nguồn văn hóa ngàn năm văn hiến.

Giữa một Hà Nội ồn ào và náo nhiệt, Làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân hôm nay như một nốt trầm xao xuyến, một khoảng lặng trong lành mời gọi bước chân du khách trở về để tìm lại sự cân bằng, để chiêm ngưỡng những nét đẹp tinh túy của nghệ thuật sinh vật cảnh và cảm nhận tình người của một nghệ nhân đôn hậu, mến khách từ mảnh đất trăm nghề Thường Tín, Hà Nội. Đây  chính là một minh chứng sống động cho câu nói “Đất nở hoa”. Bằng bàn tay, khối óc và tình yêu thiên nhiên cháy bỏng, nghệ nhân Dương Văn Mười cùng người dân nơi đây đã biến một vùng đất bãi ven sông Hồng  thành một thiên đường xanh, một miền quê đáng sống bậc nhất của Thủ đô.

Dương Trang