Lão thành cách mạng – Nhà giáo Dương Lung: Người chiến sĩ cách mạng kiên trung

Dương Lung, tên chữ Song Linh, bút danh Quỳnh Nam, sinh ngày 19/11/1900, quê xã Phong Phú, huyện Thạch Hà (cũ), nay là xã Thạch Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Ông là một nhà giáo tiêu biểu, đồng thời là cán bộ lão thành cách mạng, có nhiều đóng góp cho phong trào cách mạng và sự nghiệp xây dựng quê hương Hà Tĩnh.

Khuôn viên Nhà thờ Họ Dương Đức tại thôn Long Phúc, xã Thạch Khê, tỉnh Hà Tĩnh.

Từ nhỏ, ông đã được học chữ Hán, chữ Quốc ngữ và tiếng Pháp. Năm 1921, ông bắt đầu sự nghiệp dạy học; năm 1923 đỗ bằng Sơ học (Certificat d’Études Primaires). Trong quá trình công tác, ông từng giảng dạy tại nhiều trường học ở các địa phương như Nghi Xuân, Đức Thọ, Can Lộc và Kỳ Anh.

Năm 1926, trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào yêu nước, thầy giáo trẻ Dương Lung sớm được giác ngộ cách mạng. Năm 1927, ông được kết nạp vào Đảng Tân Việt; cuối năm 1929 được bầu làm Bí thư Tỉnh Đảng bộ Tân Việt. Đầu năm 1930, ông tham gia Đông Dương Cộng sản Đảng, sau đó được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam, sinh hoạt tại các Chi bộ Yên Trường, Việt Yên, Yên Phúc.

Văn bia ghi công đức Nhà giáo Dương Lung do các thế hệ học trò cung tiến.

Tháng 8/1930, đồng chí trở về quê hương Phong Phú, tích cực vận động quần chúng, xây dựng cơ sở cách mạng. Tháng 10/1930, Chi bộ Cộng sản Phong Phú được thành lập với 5 đảng viên, trong đó đồng chí Dương Lung có đóng góp quan trọng.

Sau cuộc biểu tình ngày 1/5/1931 bị thực dân Pháp đàn áp, đồng chí từ bỏ nghề dạy học, thoát ly hoạt động cách mạng. Tháng 6/1931, đồng chí được phân công phụ trách công tác ấn loát, tuyên truyền của Huyện ủy Thạch Hà. Tháng 11/1931, đồng chí bị thực dân Pháp bắt giam, tra tấn và kết án 6 năm tù, lần lượt bị giam tại các nhà lao Hà Tĩnh, Cẩm Xuyên và Nghi Xuân. Dù chịu nhiều cực hình, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết, kiên quyết không khai báo về tổ chức và đồng đội.

Năm 1936, sau khi được trả tự do, đồng chí trở về quê nhà, vừa dạy học vừa tìm cách khôi phục cơ sở Đảng, vận động nhân dân đấu tranh chống sưu cao thuế nặng, xây dựng các tổ chức tương tế giúp đỡ người nghèo. Năm 1938, đồng chí tham dự Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh tại làng Đan Chế và được Tỉnh ủy phân công phụ trách Huyện ủy Cẩm Xuyên.

Đầu năm 1945, đồng chí tích cực xây dựng cơ sở Việt Minh, tập hợp lực lượng chuẩn bị khởi nghĩa. Ngày 18/8/1945, đồng chí trực tiếp tham gia Ủy ban Khởi nghĩa cách mạng tỉnh Hà Tĩnh, góp phần lãnh đạo nhân dân giành chính quyền tại quê hương và các địa phương lân cận. Sau Cách mạng Tháng Tám, đồng chí tiếp tục tham gia xây dựng chính quyền, các đoàn thể cứu quốc và được chỉ định làm Chủ nhiệm Việt Minh hai tổng Hạ Nhất, Hạ Nhị thuộc phủ Thạch Hà.

Du khách bên văn bia ghi công đức của Thầy Dương Lung 

Trong quá trình công tác, đồng chí từng giữ nhiều trọng trách: Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Thạch Hà, Chủ tịch Liên Việt huyện, Ủy viên Ban Thường vụ Huyện ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Thạch Hà và Ủy viên Hội đồng nhân dân tỉnh Hà Tĩnh.

Năm 1954, trong những sai lầm của cải cách ruộng đất, đồng chí bị quy sai thành phần, buộc ra khỏi Đảng, gia đình bị quy thành phần phú nông. Đến tháng 6/1956, sau quá trình sửa sai, đồng chí được khôi phục đảng tịch, chức vụ và tiếp tục đảm nhiệm các trọng trách trong Đảng bộ, Mặt trận huyện Thạch Hà.

Không chỉ là một chiến sĩ cách mạng kiên trung, Dương Lung còn là nhà giáo có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giáo dục quê hương. Ông thuộc lớp nhà giáo đầu tiên giảng dạy tiếng Pháp và là người đầu tiên ở xã Phong Phú có bằng sư phạm trường Tây. Với kiến thức sâu rộng về chữ Hán, chữ Quốc ngữ và tiếng Pháp, ông đã đào tạo nhiều thế hệ học trò trưởng thành, trong đó có Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Phan Huy Lê; ông Bùi Tử Liêm, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thể dục Thể thao, Tổng Thư ký đầu tiên của Ủy ban Olympic Việt Nam cùng nhiều trí thức, cán bộ cách mạng tiêu biểu khác.

Bên cạnh sự nghiệp cách mạng và giáo dục, đồng chí còn là người luôn nặng lòng với tổ tiên, dòng họ. Trên cương vị Tộc trưởng đời thứ 13 dòng họ Dương Đức, xã Thạch Khê, ông dành nhiều tâm huyết gìn giữ gia phong, vun đắp tình đoàn kết và chăm lo các thế hệ con cháu.

Thầy thuốc Ưu tú, bác sĩ Dương Bá Ngọc, hậu duệ đời thứ 14 của dòng họ, chia sẻ: “Bác Dương Lung luôn coi trọng đạo lý ‘Uống nước nhớ nguồn’, hết lòng với tổ tiên, cội nguồn, dòng họ và sự phát triển của các thế hệ con cháu. Bác không chỉ cống hiến cho quê hương, đất nước mà còn dành nhiều tâm huyết gìn giữ truyền thống gia đình, Dòng tộc”.

Năm 1972, đồng chí nghỉ hưu sau khi hoàn thành cuốn sách “Lịch sử Xô viết huyện Thạch Hà”, một công trình có giá trị tư liệu đối với lịch sử địa phương. Ngày 16/10/1986, đồng chí từ trần, hưởng thọ 86 tuổi.

Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng, đồng chí Dương Lung được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, tiêu biểu như Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huy chương Kháng chiến hạng Ba, Chứng nhận Đảng viên hoạt động trước Cách mạng Tháng Tám bị tù đày, Bằng khen hạng Nhất của Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng nhiều phần thưởng khác.

Chân dung lão thành cách mạng Nhà giáo Dương Lung (1900 – 1986)

Cuộc đời đồng chí Dương Lung là tấm gương sáng về lòng yêu nước, bản lĩnh kiên trung, tinh thần hiếu học và sự tận tụy cống hiến. Ông vừa là người thầy giáo mẫu mực, vừa là người chiến sĩ cách mạng kiên cường, hết lòng phục vụ Đảng, phục vụ Nhân dân, góp phần vun đắp truyền thống cách mạng và hiếu học của quê hương Hà Tĩnh.

Nhằm tiếp tục nghiên cứu, bổ sung tư liệu về thân thế, sự nghiệp và những đóng góp của đồng chí Dương Lung, nhân kỷ niệm 136 năm ngày sinh và 40 năm ngày mất của ông, Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Hà Tĩnh, Đảng ủy, UBND xã Thạch Khê, Hội đồng Họ Dương tỉnh Hà Tĩnh và Hội đồng gia tộc Họ Dương Đức xã Thạch Khê phối hợp tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề:

“NHÀ GIÁO CÁCH MẠNG DƯƠNG LUNG VÀ NHỮNG ĐÓNG GÓP CHO QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC”.

Đây là dịp tri ân người con ưu tú của quê hương, đồng thời góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng và hiếu học cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

 Dương Lộc