Khâm sai Cai cơ Trận Thành Hầu – Dương Văn Trận dấu ấn trên vùng đất Đồng Tháp.

 Giữa vùng đất phù sa trù phú bên dòng Tiền Giang, nơi những cánh đồng lúa bạt ngàn trải dài đến tận chân trời, thôn Mỹ Trà xưa (nay thuộc phường Mỹ Trà, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được biết đến là miền quê hiền hòa mà còn là nơi từng in dấu bước chân của một bậc võ tướng trung liệt dưới triều Nguyễn: Khâm sai Cai cơ Trận Thành Hầu – Dương Văn Trận.

Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, nhưng tên tuổi ông vẫn lặng lẽ sống trong ký ức hậu duệ và trong những trang chính sử như một minh chứng cho tinh thần “trung quân ái quốc”, cho khí phách của lớp lưu dân Nam Bộ thuở mở cõi, lập thân bằng gươm giáo và lòng trung nghĩa.

Từ đất Thanh Hóa đến Mỹ Trà – hành trình của một võ tướng

Theo tư liệu của Đại Nam thực lục, Tổ tiên của ông Dương Văn Trận vốn gốc Thanh Hóa. Trong dòng chảy Nam tiến, ông xuôi thuyền vào phương Nam lập nghiệp tại thôn Mỹ Trà, tổng Kiến Đăng, huyện Kiến An, phủ Gia Định. Vùng đất này khi ấy còn hoang sơ, lau sậy bạt ngàn, thú dữ rình rập, nhưng cũng là nơi hun đúc nên những con người gan góc, dám nghĩ, dám làm.

Chính trong môi trường ấy, ông Dương Văn Trận trưởng thành, nổi tiếng giỏi võ nghệ, thành thục kiếm cung, thao lược hơn người. Khi chúa Nguyễn Ánh trên đường bôn tẩu, chiêu mộ hào kiệt để phục hưng cơ nghiệp, ông đã tìm đến quy phục. Từ đây, cuộc đời ông gắn liền với những tháng ngày chinh chiến khốc liệt, góp phần vào công cuộc thống nhất sơn hà đầu thế kỷ XIX.

Ông được sung chức Cai đội, gia nhập vệ Tuyển Phong thuộc Thần Sách quân – một đơn vị tinh nhuệ, tuyển chọn những quân nhân xuất sắc về võ nghệ, bơi lặn, thủy chiến, sử dụng gươm súng. Đây là lực lượng kề cận bảo vệ Chúa, đồng thời trực tiếp tham gia những trận đánh quan trọng.

Lập công giữa chiến trường – thăng tước Trận Đồ Hầu

Năm Tân Dậu 1801, trong giai đoạn quyết liệt của cuộc chiến với Tây Sơn, tướng quân Dương Văn Trận đã lập nhiều chiến công. Chính sử ghi rõ: Tháng 4 năm ấy, ông được thăng làm Phó vệ úy, trật chánh tứ phẩm.

Khi Gia Long chính thức lên ngôi năm 1802, xét công lao “buổi ban sơ theo phò tá”, nhà vua tiếp tục ban thưởng, thăng ông làm Phó vệ úy Tả vệ Tuyển Phong, Khâm sai Cai cơ, tước Trận Đồ Hầu, trật tòng tam phẩm.

Đạo sắc phong năm Gia Long nguyên niên hiện vẫn còn được hậu duệ ông Dương Văn Trận lưu giữ tại từ đường ở Thanh Hóa. Trên nền giấy long đằng vẽ long vân, bốn góc trang trí hoa văn chữ thọ, từng câu chữ như còn vang vọng khí thế chiến trường:

Mạnh việc sắt côn, giáp kim ham thói

Gặp buổi theo về nơi Rồng hội, công lao hãn mã đã bao phen…
Do vậy nên phong cho là Phó vệ úy tả vệ Tuyển phong Cai cơ Khâm sai, tước Trần Đồ hầu coi quản nội vệ trong quân, theo giúp Chánh vệ úy.

Dẹp trừ quân giặc, chí lớn nêu gương. Nếu trái luật sẽ bị nghiêm trị theo quân pháp. Hãy cung kính tuân theo.

Nên có sắc này!

Ngày 15 tháng 5 năm Gia Long thứ nhất (1802)

Đóng ấn: Chế Cáo Chi Bảo

Không chỉ là tờ văn bản hành chính, đó là chứng tích của một thời binh lửa, nơi mỗi nhát gươm là sinh tử, mỗi bước tiến là đánh đổi bằng máu và lòng trung nghĩa.

Đạo sắc phong thứ nhất của vua Gia Long ban cho ông Dương Văn Trận được phê chuẩn trên tờ giấy long đằng vẽ long vân

 Trận Thành Hầu – vị tướng giữ quân cơ

Năm Gia Long thứ 4 (1805), ông tiếp tục được thăng Vệ úy Hữu vệ Tuyển Phong, Khâm sai Thuộc nội Cai cơ, tước Trận Thành Hầu, trật Chánh tam phẩm.

Đạo sắc phong thứ hai – đề ngày mùng 7 tháng 11 năm Gia Long thứ 4 – tuy viết trên giấy trơn không hoa văn, nhưng nội dung lại đầy trang trọng.

Tuyển phong, hữu doanh ban trực Cai cơ Khâm sai thuộc nội, tước Trận Thành Hầu, coi quản nội vệ trong quân theo nơi Chánh Phó đô thống chế hầu việc Quản cơ.

Ngõ hầu,

Kính cẩn bày tỏ bậc tôi trung

Cùng dũng mãnh cần nghiêm tề chỉnh,

Sửa theo quân luật

Nơi giáo gươm phải hoàn bị đầy đủ

Giữ nghiêm khuôn phép để hoàn thành mệnh lệnh, giữ mãi tiếng tăm.

Hãy cung kính tuân theo .

Nên có sắc này!

Ngày 7 tháng 11 năm Gia Long thứ tư (1805)

Đóng ấn: Chế Cáo Chi Bảo

 

Đạo sắc phong thứ hai phê chuẩn trên giấy thường, có nội dung đầy trang trọng

Sắc phong này cho thấy Triều đình khẳng định:

“Tài năng ẩn chứa, mạnh việc kiếm cung…
Đường gươm nhanh nhẹn, thường lập công lao…
Hãy giữ đạo trung thần… nghiêm giữ quân luật…”

Những lời lẽ ấy không chỉ ghi nhận tài năng võ nghệ, mà còn tôn vinh đức trung thành – phẩm chất cốt lõi của bậc võ tướng.

Ông mất khi còn tại chức. Triều đình thương tiếc, cho quân gia đưa linh cữu về quê gốc an táng. Mộ phần ông và phu nhân hiện vẫn còn tại Thanh Hóa. Hằng năm, ngày 22 tháng Giêng, con cháu vẫn làm lễ giỗ trang trọng, như một cách giữ mạch nguồn gia phong.

Chùa  Phước Ân, xã Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp nơi đặt bàn thờ bàn thờ linh vị ông Dương Văn Trận

Đại đức Thích Huệ Phát bên bàn thờ linh vị ông Dương Văn Trận

Dấu ấn ở Mỹ Trà – niềm tự hào đất Cao Lãnh

Dù an nghỉ nơi quê tổ, nhưng cuộc đời binh nghiệp của ông gắn bó mật thiết với vùng đất Mỹ Trà – Cao Lãnh. Đây là nơi hun đúc nên bản lĩnh của một võ tướng, là điểm khởi đầu cho hành trình phụng sự vương triều.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Thanh Thuận, Phó Chủ tịch Hội Khoa học – Lịch sử tỉnh Đồng Tháp, nhấn mạnh: “Khâm sai Cai cơ Trận Thành Hầu, Dương Văn Trận là một trong những nhân vật tiêu biểu của lớp lưu dân Nam Bộ buổi đầu. Ông không chỉ giỏi võ nghệ mà còn thể hiện trọn vẹn tinh thần trung quân, tận hiến. Việc ông xuất thân và lập nghiệp tại Mỹ Trà cho thấy vùng đất Đồng Tháp xưa đã sớm là nơi hội tụ nhân tài, đóng góp quan trọng cho tiến trình thống nhất đất nước đầu triều Nguyễn.”

Theo ông Thuận, hai đạo sắc phong thời Gia Long còn lưu giữ được là hiện vật vô cùng quý hiếm. Bởi sắc phong thời Gia Long hiện nay còn lại không nhiều, lại càng hiếm những sắc liên quan đến võ quan cao cấp từng trực tiếp tham chiến. “Đó không chỉ là tài sản của một dòng họ, mà còn là di sản lịch sử – văn hóa chung của địa phương và quốc gia,” ông khẳng định.

Linh vị được tôn trí – lời nhắc nhở hậu thế

Điều đáng trân trọng hơn cả là tinh thần tri ân tiền nhân vẫn đang được tiếp nối.

Hiện nay, linh vị Khâm sai Cai cơ Trận Thành Hầu, Dương Văn Trận được tôn trí trang nghiêm tại chùa Phước Ân, xã Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp. Người trực tiếp tôn trí và gìn giữ là Đại đức Thích Huệ Phát, thế danh Nguyễn Văn Vũ (cha Họ Dương) – một hậu duệ trong dòng tộc.

Thích Huệ Phát chia sẻ rằng việc tôn trí linh vị không đơn thuần là thờ phụng Tổ tiên, mà còn để “nhắc nhớ thế hệ trẻ về một tấm gương trung liệt, sống có lý tưởng, có trách nhiệm với non sông”.

Giữa không gian tĩnh lặng của chùa, khói hương quyện nhẹ, linh vị vị tướng năm xưa như trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Từ chiến trường khói lửa đến mái chùa thanh tịnh, hành trình ấy là biểu tượng cho sự chuyển hóa: từ gươm giáo sang đạo nghĩa, từ chiến công sang bài học nhân cách.

Đại đức Thích Huệ Phát (Nguyễn Văn Vũ- gốc Họ Dương) và ông Dương Ngọc Thành, Chủ tịch danh dự HĐHD tỉnh Đồng Tháp cùng con cháu Họ Dương bên linh vị Trận Thành Hầu được tôn trí trang nghiêm tại chùa Phước Ân. 

Con cháu Dòng Họ Dương Đồng Tháp tưởng nhớ ông bên linh vị tôn trí trong chùa Phước Ân xã Tháp Mười tỉnh Đồng Tháp

 Bài học từ một đời trung nghĩa

Lịch sử thường nhắc đến những danh tướng lừng danh khắp sử sách, nhưng cũng có những nhân vật tuy không quá nổi tiếng trong đại tự sự quốc gia, song lại là mạch ngầm bền bỉ nuôi dưỡng tinh thần dân tộc. Dương Văn Trận là một trường hợp như thế.

Ông không để lại những áng hùng văn, không có những trận đánh ghi thành chương hồi riêng, nhưng những lần thăng chức liên tiếp, những lời sắc phong đầy trân trọng của vua cho thấy rõ vị thế và đóng góp của ông trong quân đội triều Nguyễn.

Đó là hình ảnh người võ tướng: Trung thành trong buổi cơ hàn, kiên cường giữa chiến trận, khiêm cung khi được vinh phong, tận tụy đến lúc lìa đời vẫn đang tại chức.

Với Đồng Tháp hôm nay – mảnh đất sen hồng thanh bình – câu chuyện về Trận Thành Hầu, Dương Văn Trận không chỉ là niềm tự hào, mà còn là chất liệu giáo dục truyền thống.

Trong bối cảnh hội nhập, khi lớp trẻ đứng trước nhiều cơ hội và thách thức, hình ảnh vị tướng đất Mỹ Trà nhắc nhở rằng: giá trị của một con người không chỉ nằm ở thành tựu, mà còn ở lòng trung tín và trách nhiệm với cộng đồng.

Gìn giữ ký ức – gìn giữ cội nguồn

Hai đạo sắc phong thời Gia Long – một viết trên giấy long đằng long vân, một trên giấy trơn – vẫn được hậu duệ nâng niu cất giữ. Đó là những trang giấy đã ngả màu thời gian, nhưng nội dung và tinh thần vẫn nguyên vẹn.

Chúng không chỉ kể câu chuyện về một cá nhân, mà còn phản ánh cả một thời đại – thời đại mà sự nghiệp được đo bằng chiến công, và phẩm giá được khẳng định bằng lòng trung nghĩa.

Nhìn về quá khứ để thêm vững bước tương lai, Đồng Tháp hôm nay có quyền tự hào khi trong dòng chảy lịch sử của mình có bóng dáng một vị Khâm sai Cai cơ Trận Thành Hầu.

Từ Mỹ Trà đến Thanh Hóa, từ chiến trường đến mái chùa, cuộc đời Dương Văn Trận là bản hùng ca lặng lẽ – bản hùng ca của một người con đất phương Nam đã hiến trọn đời mình cho đại cuộc.

Và trong tiếng chuông chùa Phước Ân ngân vang giữa chiều sen nở, dường như đâu đó vẫn vọng lại âm vang của những bước chân quân hành năm xưa – nhắc nhớ rằng trên mảnh đất hiền hòa này, từng có một vị dũng tướng sống trọn hai chữ: trung – nghĩa.

Dương Bảo