Nghệ nhân Dương Ngọc Thắng – Người giữ lửa làng đúc đồng Phước Kiều

Từ ngọn lửa trong lò đúc đến hành trình đưa thương hiệu Phước Kiều vươn xa

Giữa nhịp phát triển nhanh của kinh tế thị trường, khi nhiều nghề thủ công truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, ở làng đúc đồng Phước Kiều, Nghệ nhân Ưu tú Dương Ngọc Thắng vẫn ngày ngày miệt mài bên lò lửa. Với ông, đúc đồng không đơn thuần là một nghề để mưu sinh, mà còn là di sản gia đình, là danh tiếng của quê hương và trách nhiệm truyền lại cho thế hệ sau.

Phước Kiều là làng nghề đúc đồng có lịch sử hơn 400 năm ở vùng Điện Bàn, Quảng Nam. Qua nhiều thế hệ, những người thợ nơi đây đã tạo nên các sản phẩm đồng phục vụ đời sống, tín ngưỡng và văn hóa. Từ chuông, chiêng, trống đến đồ thờ, tượng, sản phẩm mỹ nghệ…, mỗi sản phẩm đều kết tinh sự khéo léo và kinh nghiệm của người thợ.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống đúc đồng, ông Dương Ngọc Thắng là thế hệ thứ ba nối nghề. Gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề, ông trải qua không ít thăng trầm cùng làng nghề. Từ đôi bàn tay và niềm say mê với nghề của cha ông, ông từng bước gây dựng cơ sở sản xuất, tìm hướng đi mới cho sản phẩm đồng Phước Kiều.

Nghệ nhân Ưu tú Dương Ngọc Thắng

Năm 2000, ông thành lập Công ty TNHH Làng đúc Phước Kiều, với mong muốn vừa tạo dựng hướng phát triển riêng, vừa góp phần xây dựng thương hiệu cho làng nghề. Theo thời gian, những sản phẩm do cơ sở của ông thực hiện ngày càng đa dạng, từ các mặt hàng truyền thống đến những sản phẩm có kích thước lớn, kiểu dáng độc đáo.

Đổi mới để nghề truyền thống không bị bỏ lại

Điều đáng chú ý ở Nghệ nhân Ưu tú Dương Ngọc Thắng là ông không lựa chọn cách giữ nghề bằng việc chỉ lặp lại những sản phẩm cũ. Ông tìm cách đổi mới, sáng tạo, nghiên cứu kỹ thuật và thị trường để sản phẩm đồng có thể thích ứng với nhu cầu đương đại.

Từ kỹ thuật nấu đồng, pha chế hợp kim, tạo khuôn đến đúc và hoàn thiện sản phẩm, mỗi công đoạn đều đòi hỏi kinh nghiệm và sự chính xác cao. Cùng đội ngũ thợ lành nghề, ông đã thực hiện nhiều sản phẩm độc đáo như trống đồng, súng thần công, đồng hồ nước, đài phun nước, chuông và chiêng đồng. Một số tác phẩm có quy mô lớn đã góp phần tạo tiếng vang cho thương hiệu Phước Kiều.

Với ông Thắng, đổi mới không có nghĩa là từ bỏ phương pháp truyền thống. Ngược lại, công nghệ và cách làm mới phải được đặt trên nền tảng bí quyết của nghề xưa. Chính sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống với tư duy thị trường đã giúp các sản phẩm của cơ sở tiếp cận nhiều khách hàng trong nước và từng bước vươn ra thị trường quốc tế. Năm 2025, báo chí ghi nhận sản phẩm của cơ sở đã có đơn đặt hàng từ các nhà hàng, khách sạn ở Anh, Úc và Canada.

Xưởng làm sản phẩm của Nghệ nhân Ưu tú Dương Ngọc Thắng

Giữ nghề bằng cách truyền nghề

Làng đúc đồng Phước Kiều, vùng đất gắn với nghề đúc đồng hàng trăm năm ở Quảng Nam, được biết đến với những sản phẩm mang đậm dấu ấn thủ công truyền thống. Từ những chiếc chiêng, cồng, chuông đến đồ thờ, tượng đồng và các sản phẩm mỹ nghệ, mỗi sản phẩm đều chứa đựng kỹ thuật, kinh nghiệm và tâm huyết của người thợ

Trong câu chuyện về tương lai của làng đúc đồng, ông Thắng đặc biệt trăn trở về đội ngũ kế nghiệp. Nghề đúc đồng nặng nhọc, đòi hỏi người học phải kiên trì trong thời gian dài, trong khi thu nhập ban đầu khó cạnh tranh với nhiều công việc khác. Vì vậy, nếu không tạo được lớp thợ trẻ yêu nghề, một làng nghề hàng trăm năm tuổi khó có thể duy trì sức sống.

Tại cơ sở của ông, những người thợ trẻ được hướng dẫn từ những công đoạn cơ bản như lựa chọn nguyên liệu, nấu đồng, tạo khuôn, rót kim loại đến làm nguội, mài và hoàn thiện sản phẩm. Theo Dân trí, từ khi thành lập công ty, ông đã truyền nghề cho hơn 100 thợ trẻ; cơ sở từng tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động địa phương.

Đây cũng là cách ông quan niệm về trách nhiệm của một nghệ nhân. Giữ nghề không chỉ là giữ một kỹ thuật, mà phải tạo được môi trường để người trẻ có thể sống bằng nghề, tiếp tục sáng tạo và đưa nghề truyền thống bước vào đời sống hiện đại.

Nghề của làng, nghề của Dòng tộc

Lịch sử Phước Kiều cũng cho thấy nghề đúc đồng có mối quan hệ mật thiết với các dòng họ đã đến vùng đất này từ nhiều thế hệ trước. Trong đó, dòng họ Dương là một trong những dòng họ gắn với lịch sử hình thành và truyền nghề đúc đồng tại địa phương.

Lớp người kế cận của Nghệ nhân Ưu tú Dương Ngọc Thắng

Với ông Dương Ngọc Thắng, việc nối nghiệp gia đình vì thế không đơn thuần là tiếp tục một nghề để mưu sinh. Đó còn là sự tiếp nối một phần ký ức của gia đình và cộng đồng.

Tuy nhiên, thay vì chỉ nhìn nghề dưới góc độ truyền thống, ông lựa chọn cách tiếp cận thực tế hơn: đưa những giá trị cũ vào thị trường mới, tạo ra sản phẩm phù hợp với đời sống hiện đại và đào tạo lớp thợ trẻ.

Đó là cách để một nghề có tuổi đời hàng trăm năm không trở thành “di sản đứng yên”, mà tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế và văn hóa.

Danh hiệu ghi nhận một hành trình

Những đóng góp bền bỉ của Dương Ngọc Thắng đã được ghi nhận khi năm 2016, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Danh hiệu là sự ghi nhận đối với một người đã dành phần lớn cuộc đời cho nghề đúc đồng và cho sự phát triển của làng nghề Phước Kiều.

Nhưng với người nghệ nhân này, giá trị lớn hơn của nghề không nằm ở danh hiệu. Đó là khi cái tên Phước Kiều vẫn được nhắc đến, khi những sản phẩm đồng thủ công vẫn hiện diện trong các công trình, không gian văn hóa và đời sống; và quan trọng hơn, khi những người thợ trẻ tiếp tục đứng bên lò lửa.

Ở tuổi ngoài 70, ông Thắng vẫn dành thời gian cho xưởng đúc, trực tiếp hướng dẫn thợ và theo dõi từng sản phẩm. Hình ảnh người nghệ nhân đứng bên chiếc chuông vừa ra lò, kiểm tra từng chi tiết, vì thế không chỉ là hình ảnh của một người làm nghề. Đó còn là biểu tượng cho sự bền bỉ của một làng nghề trước những biến động của thời cuộc.

Trong hành trình phát triển kinh tế địa phương, những làng nghề truyền thống không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn tạo nên giá trị văn hóa, việc làm và bản sắc cho cộng đồng. Câu chuyện của Nghệ nhân Ưu tú Dương Ngọc Thắng cho thấy, khi người làm nghề biết giữ lấy tinh hoa của cha ông đồng thời chủ động đổi mới, nghề truyền thống hoàn toàn có thể tìm được chỗ đứng trong thị trường hiện đại.

Ngọn lửa trong lò đúc Phước Kiều vì thế vẫn cháy. Và phía sau mỗi sản phẩm bằng đồng là câu chuyện về bàn tay người thợ, về một gia đình nối nghề qua nhiều thế hệ và về một nghệ nhân đang dành phần đời của mình để giữ cho tiếng nghề không bị lãng quên.

Trang Dương